<strong>مقدمه</strong>

پیانو یکی از کامل‌ترین و تاثیرگذارترین سازهای موسیقی در جهان است؛ سازی که هم در آموزش موسیقی نقش اساسی دارد و هم در آهنگسازی، اجراهای سولو، موسیقی کلاسیک، جَز و حتی پاپ حضوری پررنگ دارد. در این مقاله به‌صورت جامع با پیانو، تاریخچه آن، ساختار، انواع و ویژگی‌های صوتی این ساز آشنا می‌شویم.

&nbsp;

<strong>پیانو چیست؟</strong>

پیانو یک ساز موسیقی آکوستیک و کلاویه‌ای است که در آن صدا از طریق برخورد چکش‌ها با سیم‌های فلزی تولید می‌شود. نوازنده با فشردن کلیدهای صفحه‌کلید (کیبورد)، باعث حرکت مکانیزمی چکش‌ها شده و سیم‌ها را به ارتعاش درمی‌آورد.

نام «پیانو» کوتاه‌شده‌ی واژه‌ی ایتالیایی Fortepiano است:

Piano به معنی نرم

Forte به معنی قوی و بلند

این نام‌گذاری به‌خوبی توانایی پیانو در تولید دینامیک‌های متنوع صوتی را نشان می‌دهد؛ قابلیتی که پیش از آن در سازهایی مانند هارپسیکورد وجود نداشت.

&nbsp;

<strong>پیانو چگونه صدا تولید می‌کند؟</strong>

فرآیند تولید صدا در پیانو به‌صورت زیر است:

فشرده شدن کلید

حرکت چکش به سمت سیم

برخورد چکش با سیم

بازگشت سریع چکش

ارتعاش آزاد سیم

انتقال ارتعاش به ساندبورد (Soundboard)

&nbsp;

<strong>تقویت صدا و انتشار آن</strong>

وقتی کلید رها می‌شود، دمپرها ارتعاش سیم را متوقف می‌کنند؛ مگر این‌که پدال طنین فعال باشد.

&nbsp;

<strong>تفاوت پیانو با هارپسیکورد و کلاویکورد</strong>

یکی از مهم‌ترین دلایل اختراع پیانو، محدودیت‌های سازهای کلاویه‌ای قدیمی بود:

ساز

ویژگی اصلی

هارپسیکورد

حجم صدا ثابت

کلاویکورد

صدای بسیار ضعیف

پیانو

کنترل کامل دینامیک

پیانو برخلاف این سازها، به نوازنده اجازه می‌دهد با شدت فشار انگشت، حجم صدا را کنترل کند.

&nbsp;

<strong>دسته‌بندی پیانو از نظر ساختار</strong>

<strong>1. پیانو گرند (Grand Piano)</strong>

پیانوهای گرند معمولا در کنسرت‌ها و اجراهای حرفه‌ای استفاده می‌شوند. در این نوع، سیم‌ها به‌صورت افقی قرار دارند و صدایی شفاف، قدرتمند و غنی تولید می‌شود.

<strong>انواع پیانو گرند:</strong>

کنسرت گرند

نیمه‌گرند

گرند کوچک

<strong>2. پیانو عمودی (Upright Piano)</strong>

پیانوهای عمودی به‌دلیل اشغال فضای کمتر، گزینه‌ای محبوب برای آموزشگاه‌ها و منازل هستند. در این مدل، سیم‌ها به‌صورت عمودی قرار گرفته‌اند.

&nbsp;

<strong>تعداد کلیدهای پیانو</strong>

اکثر پیانوهای مدرن دارای:

۸۸ کلید

۵۲ کلید سفید

۳۶ کلید سیاه

این محدوده، بیش از هفت اکتاو کامل را پوشش می‌دهد. برخی پیانوهای خاص مانند Bösendorfer حتی تا ۹۷ یا ۱۰۸ کلید دارند.

&nbsp;

<strong>چرا پیانو ساز ضربی محسوب می‌شود؟</strong>

با وجود استفاده از سیم، پیانو در رده‌ی سازهای ضربی قرار می‌گیرد؛ زیرا تولید صدا در آن از طریق ضربه‌ی چکش به سیم انجام می‌شود، نه کشیدن آرشه یا زخمه زدن.

در سیستم رده‌بندی Hornbostel–Sachs، پیانو به‌عنوان ساز زهی-ضربی شناخته می‌شود.

&nbsp;

<strong>پدال‌های پیانو و کاربرد آن‌ها</strong>

<strong>پدال طنین (Sustain Pedal)</strong>

مهم‌ترین پدال پیانو که با بالا نگه‌داشتن دمپرها، باعث ادامه‌ی ارتعاش سیم‌ها می‌شود.

<strong>پدال نرم (Una Corda)</strong>

حجم و رنگ صدا را نرم‌تر می‌کند.

<strong>پدال سوستنوتو</strong>

نت‌های انتخاب‌شده را نگه می‌دارد و آزادی بیشتری به دست‌ها می‌دهد.

&nbsp;

<strong>تاریخچه پیانو</strong>

<strong>اختراع پیانو:</strong>

پیانو توسط بارتولومئو کریستوفوری (1655–1731) در ایتالیا اختراع شد. او که سازنده‌ی هارپسیکورد بود، موفق شد مکانیزمی طراحی کند که چکش پس از ضربه فوراً بازگردد.

&nbsp;

<strong>گسترش پیانو در اروپا</strong>

با انتشار مقاله‌ای در سال 1711 درباره‌ی این ساز، پیانو به‌سرعت در اروپا شناخته شد. سازندگانی مانند گوتفرید سیلبرمن و بعدها آهنگسازانی چون باخ، موتسارت و بتهوون نقش مهمی در توسعه آن داشتند.

&nbsp;

<strong>پیانو در قرن نوزدهم و بیستم</strong>

در دوره رمانتیک:

فریم چدنی معرفی شد

سیم‌ها ضخیم‌تر شدند

دامنه صوتی افزایش یافت

پیانو به مهم‌ترین ساز خانگی و آموزشی قرن نوزدهم تبدیل شد؛ نقشی مشابه رادیو در قرن بیستم.

پیانو دیجیتال و الکترونیک

پیانو دیجیتال

بدون سیم و چکش

تولید صدا با سمپل‌برداری

مناسب تمرین خانگی

امکان استفاده از هدفون

پیانو الکتریکی

محبوب در سبک‌های جَز، فانک و راک (مانند Fender Rhodes)

&nbsp;

<strong>چرا پیانو یکی از محبوب‌ترین سازهای جهان است؟</strong>

پوشش کامل هارمونی و ملودی

مناسب برای آموزش موسیقی

کاربرد گسترده در آهنگسازی

حضور در تمام سبک‌های موسیقی

پایه‌ی آموزش تئوری موسیقی

&nbsp;

<strong>جمع‌بندی</strong>

پیانو سازی است با تاریخی غنی، ساختاری پیچیده و صدایی بی‌نظیر. چه برای آموزش موسیقی، چه برای اجرای حرفه‌ای و چه برای آهنگسازی، پیانو یکی از کامل‌ترین ابزارهای موسیقایی جهان محسوب می‌شود.